Meer efficiëntie, lagere milieu-impact en voorspelbaarder onderhoud
In de asfaltsector is sturen op minder verschillende mengsels een breedgedragen wens. Daarom gaat projectleider Tobias Strating hier namens NPDW en in opdracht van de Vraagalliantie mee aan de slag. Door zijn ervaring in zowel het publieke domein als bij een infrabedrijf weet hij wat er speelt en waar kansen liggen. Tobias: “Circa 85% van de totale asfaltproductie is afkomstig van slechts 15 asfaltmengsels. De overige mengsels worden dus beperkt toegepast, maar veroorzaken wél de knelpunten. Dit willen we samen met de sector oplossen. Initiatieven als het Convenant Verduurzaming Asfaltketen Nood-Nederland laten zien dat het kan: samen het aantal asfaltsoorten beperken om de productie efficiënter en milieuvriendelijker te maken.”
Thessa Luijendijk neemt deel aan de begeleidingsgroep. Als vertegenwoordiger van de Vraagalliantie voor een toekomstbestendige asfaltketen, als lid van het VBB Provinciaal Vakgenoten Overleg Verhardingen (PVOV) en als coördinator van het team Duurzame Infrastructuur bij de provincie Zuid-Holland heeft zij goed zicht op de rol van opdrachtgevers. Thessa: “Opdrachtgevers bepalen gezamenlijk in hoge mate hoe groot de variatie aan asfaltmengsels is. Elke uitzondering en projectspecifiek mengsel dat wij uitvragen, heeft gevolgen voor de hele keten: van productie en logistiek, tot hergebruik en onderhoud. Binnen de Vraagalliantie heeft het terugbrengen van de variatie aan asfaltmengsels (‘de waaier’) dan ook hoge prioriteit. Maar ook het Provinciaal Vakgenoten Overleg Verhardingen (PVOV) benadrukt het belang van dit onderwerp in het ‘PVOV Gedragen Basis Duurzaam Asfalt’. Het is daarmee duidelijk dat de wens naar uniformiteit breed wordt onderkend binnen de opdrachtgeverswereld.”
Thessa: “Meer uniformiteit levert winst op meerdere fronten: wanneer dezelfde mengsels vaker worden toegepast, bouwen we meer kennis op over prestaties, levensduur en onderhoud. Dat maakt het beheer betrouwbaarder en toekomstig hergebruik en onderhoud voorspelbaarder. Tegelijkertijd ontstaat voor marktpartijen meer ruimte om efficiënter te produceren en gerichter te investeren in innovatie. En een efficiëntere keten biedt ook perspectief op een gunstiger kostenniveau. Dat is een belangrijk aspect wanneer je werkt met publieke middelen.”
Marktpartijen hebben baat bij meer uniformiteit
Niet alleen bij wegbeheerders, maar ook bij marktpartijen leidt de grote variëteit aan asfaltmengsels tot knelpunten. Zo zorgt de wisseling van mengsels bij asfaltcentrales voor hogere kosten, hoger energieverbruik, langere doorlooptijd, verlies van grondstoffen, kwaliteitsverlies door temperatuurschommelingen en een lager gemiddeld PR-percentage. Daarnaast is er meer opslagruimte nodig wat verspilling in de hand werkt. Er is minder zicht op de duurzaamheid of juist schadelijkheid van de gebruikte grondstoffen voor nichemengsels. Tot slot ervaren asfaltcentrales meer druk op de planning en logistiek doordat meer verschillende type mengsels gevraagd kunnen worden.
Ook asfaltverwerkers ervaren knelpunten. Langere transportafstanden resulteren in hogere kosten, meer uitstoot en extra druk op de logistieke planning. Door de relatief beperkte ervaring per mengsel neemt de kans op fouten bij verwerking op de bouwplaats toe. Dit kan leiden tot kwaliteitsverlies en hogere faalkosten. Doordat centrales vaker moeten schakelen tussen mengsels, ontstaan langere wachttijden. Tot slot maakt de grote diversiteit aan mengsels het lastig om prestaties goed te monitoren en te vergelijken. Dit belemmert betrouwbare data-analyse en kwaliteitsverbetering.
Grote variëteit van asfaltmengsels belemmert sectorbrede innovatie en verduurzaming
Behalve belemmeringen voor opdrachtgevers en -nemers, belemmert de grote variëteit aan asfaltmengsels ook de sectorbrede innovatie, ontwikkeling en verduurzaming. Er is namelijk maar een beperkte validatiecapaciteit en daarnaast is het lastig om met elk mengsel voldoende praktijkervaring op te doen en is voor mengsels die weinig worden toegepast validatie vaak niet rendabel. Meer mengsels betekent bovendien meer kosten en tijd voor certificering. De veelheid aan mengsels maakt toekomstig hergebruik lastig en veel verschillende mengsels binnen het areaal maken onderhoud, beheer en documentatie complexer, wat leidt tot hogere administratieve en technische lasten.
Nu al uniform inkopen
Het is dus noodzakelijk om sectorbreed te sturen op uniforme, toekomstbestendige asfaltmengsels. De ambitie is om dit eind volgend 2027 te verankeren in de RAW-systematiek. “De aanpassing van de RAW-systematiek is belangrijk, maar geen voorwaarde om in beweging te kunnen komen”, benadrukt Thessa. “We kunnen als opdrachtgevers vandaag al bewuster omgaan met de vraag die we in de markt zetten. Door kritisch te kijken of jouw weg wel écht dat ene specifieke nichemengsel vereist of dat een regulier mengsel ook volstaat, draag je al bij aan een efficiëntere en duurzamere asfaltketen.”
De ambitie is om in december met een eerste lijst met mengsels te komen, die vervolgens in 2027 voor opdrachtgevers en -nemers verder wordt uitgewerkt in de RAW-systematiek. Daarnaast kunnen opdrachtgevers die wegen duurzaam en circulair willen inkopen nu al terecht bij de Inkooptoolbox Duurzame Wegen die NPDW op verzoek van en samen met de sector ontwikkelde. Op termijn komen de richtlijnen en contractteksten ook in deze toolbox.
Met de maaier door de waaier
‘Met de maaier door de waaier’, dat klinkt alsof het alleen een kwestie is van het schrappen van mengsels. “Zo simpel is het natuurlijk niet”, vertelt Tobias. “Dit vraagt om een sectorbrede benadering met aandacht voor bewustwording, toepassing en verankering. Bij marktpartijen heerst nu een ‘u vraagt, wij draaien’-mentaliteit, opdrachtgevers zijn gewend om uit een breed portfolio te kunnen kiezen en de RAW-richtlijnen bieden nu veel vrijheid om af te wijken van de standaard. Door dit in samenspraak met álle betrokken partijen op te pakken, komen we samen tot een aanpak die ons allemaal voordeel biedt.”
Richtlijnen op basis van functionele eisen en behoeften van opdrachtgevers
“Voor alle duidelijkheid: we gaan niet ‘voorschrijven’ welke asfaltmengsels opdrachtgevers in moeten kopen, dat weten ze zelf het beste”, vertelt Tobias. “Bovendien is de huidige variëteit aan asfaltmengsels natuurlijk niet willekeurig ontstaan, maar het resultaat van maatschappelijke wensen zoals duurzaam, kostenefficiënt of geluidsreducerend. Tegelijkertijd leidt de enorme variatie aan mengsels ook tot verwarring en is het nu echt noodzakelijk om tot minder mengsels te komen. De komende periode wordt dus een balansoefening tussen minder mengsels en toch ook zoveel mogelijk hoogwaardig aanbod en flexibiliteit. Maar dat de keuze minder moet gaan worden is duidelijk.”
“Daarom werken we aan een set van eisen en uitgangspunten waaraan de uiteindelijke oplossing moet voldoen. Bijvoorbeeld: er moeten passende mengsels zijn voor alle verkeersituaties en verkeersbelastingen, alle mengsels moeten geschikt zijn voor hergebruik en ze moeten de levensduur van wegen maximaliseren. Daarnaast moet er ook ruimte zijn voor toekomstige duurzame innovaties, voor onderscheidend vermogen van aannemers en asfaltcentrales en voor de keuzevrijheid van opdrachtgevers”
Deze set van eisen en uitgangspunten zal vervolgens een toetsingsinstrument vormen voor de ontwikkeling van een gereduceerde set mengsels. Vanuit dit uitgangspunt kan in nauwe samenspraak met CROW worden bepaald welke mengsels onderdeel worden van de toekomstige set en welke aanpassingen worden gedaan in de RAW-systematiek.”
Tobias: “Dit gaat dus om een systeemverandering waarin alle overheden, asfaltcentrales en asfaltverwerkers een onmisbare rol spelen. Mijn oproep: ga na welke rol jij kunt spelen om te sturen op minder verschillende asfaltmengsels en zet die eerste stap!”
Zo bouwen we samen aan duurzame wegen.
Meer informatie
